200 NĂM VUA GIA LONG TUYÊN BỐ CHỦ QUYỀN HOÀNG SA (1816 – 2016)

Thứ sáu - 26/08/2016 21:10 169 0

200 NĂM VUA GIA LONG TUYÊN BỐ CHỦ QUYỀN HOÀNG SA (1816 – 2016)

Cảm ơn TS Trần Đức Anh Sơn đã có loạt bài viết rất ý nghĩa với cột mốc 200 năm Vua Gia Long khẳng định chủ quyền Hoàng Sa - Trường Sa trong khi những người có trách nhiệm làm ngơ. TB: Bài viết này vừa in 3 kỳ trên báo Tuổi Trẻ (ra các ngày từ Thứ Hai đến Thứ 4 (10 đến 12/10/2016).
Chân dung vua Gia Long do một họa sĩ người Pháp vẽ vào thế kỷ XIX.
1. Kế nghip tin nhân
Sau khi đánh bi nhà Tây Sơn, năm 1802, NguyÁnh (1762  1820) lên ngôi vua  Phú Xuân, ly niên hiu là Gia Long, chính thc khai lp vương triu Nguyn. Không ch cai qun mt nước Vit Nam thng nht và dài rng như ngày nay, vua Gia Long còn quan tâđến vic chiếm hu và xác lp ch quyđi vi nhng vùng biđo mà tin nhâđã dày công khai phá, trong đó có hai quđo Hoàng Sa và Trường Sa.
1.1. Tin nhân m li
Theo ghi chép trong nhiu thư tch c như Ton tp Thiên Nam t chí l đ thư  (Đ Bá, 1686), Hi ngoi k s (Thích Đi Sán, 1699), Ph biên tp lc (Lê Quý Đôn, 1776)… thì t thế k 17, người Viđã dong thuyđến các hđ gia biĐông đ đánh bt hi sn và khai thác yến sào trên các hòđo. H gi tên dđo, đá, bãi ngm này là Bãi Cát Vàng hoCn Vàng, còn các s liu Hán văn thì ghi là Hoàng Sa, Vn Lý Hoàng Sa, Đi Trường Sa…, trong khi tư liu và bđ ca phương Tây thì đnh danh nơi này là Parcel,Pracel, Paracels, Paraselso
Cui thế k 17, chính quyn chúa Nguy Đàng Trong đã lđi Hoàng Sa, hàng năm c đi này ra Hoàng Sa đ thăm dòđđc hi trình, khai thác yến sào trêđo và thu nht vũ khí, vàng bc, hàng hóa t các con tàu ca nước ngoài khi đi ngang qua Hoàng Sa thì gp nn và b chìm trong vùng bin này. Thiên Nam t chí l đ thư dn cĐ Bá  chép: …Gia bin có mt di cát dài, gi là Bãi Cát Vàng, dàđ 400 dm, rng 20 dm,đng dng gia bin, t ca biĐi Chiêđến ca Sa Vinh. Mi ln có gió tây nam thì thuyn buôn các nướđ phía trong trôi git ra đây; gió đông bc thì thuynbuôn chy phía ngoài cũng trôi git vàđây, đu b chếđói hết c. Hàng hóđuvt b nơđây. H Nguyn mi năm vào tháng cuđông, đưa 18 chiếc thuyđếđây thu nht hàng hóa, ca ci, phn nhiu là vàng bc, tin t, súng đnDanh xưng Bãi Cát Vàng – Hoàng Sa by gi được dùng đ gi tên cho c dđo, đá, bãi ng gia biĐông, bao gm c Hoàng Sa và Trường Sa. V sau, người Vit mi phân bit quđo Hoàng Sa vi các hđo, bãi ngm khác nm trong vùng bin phía nam Hoàng Sa. Vùng bin nàđượđt tên là Bc Hi; hđo, bãi ngm nơđây v sau được gi là Vn Lý Trường Sa hay Trường Sa.
ky-1-anh-02

 
Đoạn viết về Bãi Cát Vàng và hoạt động của đội Hoàng Sa thời chúa Nguyễn trong Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư dẫn của Đỗ Bá, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội).
Năm 1708, Mc Cu, mt người Hoa lưu vong đã có công khai phá vùng đt Hà Tiê phía nam tr thành mt vùng đt trù phúđã dâng vùng đt này cho chúa Nguyn Phúc Chu. Chúa Nguyn sáp nhp Hà Tiên vào lãnh th Đàng Trong, ban cho Mc Cu chc Tng binh cai qun trn Hà Tiên. Năm 1711, Tng binh Mc Cu ra Phú Xuâđ t ơn chúa Nguyn Phúc Chu, được chúa hu thưởng và giao cho t chc kho sáđo v quđo Trường Sa.
Như vy, đếđu thế k 18, chính quyn ca chúa Nguy Đàng Trong đã qun lý mt vùng lãnh th rng ln, trđến tn Hà Tiên và mũi Cà Mau, bao gm c các hđ biĐông và trong vnh Thái Lan. T na sau thế k 18, ngoàđi Hoàng Sa, chúa Nguyn còn lp thêđi Bc Hi (trc thuđi Hoàng Sa) có trách nhim khai thác hi vt; kim tra, kim soát thc thi ch quyn ca Vit Nam  khu vcác x Bc Hi, cù lao Côn Lôn và cáđ Hà Tiên” (Ph biên tp lc). Hođng cđi Hoàng Sa và đi Bc Hi kéo dài cho đến cui thế k 18, được t chc có h thng và liên tc. Hàng năm t tháng 3 đến tháng 8 âm lch, chính quyđu sai c hai đi này ra Hoàng Sa và Trường Sa thc thi công v.
Các b lch s và đa chí được biên son vào thi Nguyn (1802 – 1945) nhưĐi Nam thc lc, Đi Nam nht thng chí, Lch triu hiến chương loi chí, Hoàng Viđa dư chí… đu ghi chép v vic các chúa Nguyđã khai phá, chiếm hu và t chc khai thác các ngun l Hoàng Sa, Trường Sa và nhng vùng biđo khác ca Vit Nam, vi biên chế cht ch, hođng chuyên nghip: đi Hoàng Sa chuyên khai thá vùng biđo Hoàng Sa; đi Bc Hi trc thuđi Hoàng Sa nhưng ph trách cáđo xa hơn v phía nam, gm quđo Trường Sa, đo Côn Lôn và cáđo trong vnh Thái Lan; đi Thanh Châu chuyên khai thác yến sà cáđo ngoài khơi vùng bin Bình Đnh; đi Hi Môn hot đng  Cù lao Thu và cáđo ph c ngoài khơi vùng bin Bình Thun
Kế tiếp các chúa Nguyn, nhà Tây Sơn (1771  1801), dù  trong tình trng chiến tranh vi h Nguyn và đi phó vi ngoi xâm như Xiêm La (1785), Mãn Thanh (1788  1789) vn quan tâm và duy trì hođng cđi Hoàng Sa. Mt thư tch c đ ngày 14 tháng 2 năm TháĐc th 9 (1786) do quan Thái phó Tng lý quân binh dân chư v thượng tướng công ca triu Tây Sơn gi cho Cai đi Hoàng Sa thđó có chép: “Sai HĐc hu, Cai đi Hoàng Sa luôn xem xét, đc sut trong đi cm bin hiu thy quân, cưỡi bn chiếc thuyn câu vượt bin, thng đến Hoàng Sa và các x cù lao ngoài bin, thu lượm vàng bc, đ đng và các th đi bác, tiu bác, đi mi, hi ba, cá quý… mang v kinh đô dâng np theo l. Điu này chng t nhà Tây Sơn vn tiếp tc duy trì hođng cđi Hoàng Sa nhm khai thác các lích kinh tế và kim soát ch quyn biđo nước ta đương thi.
1.2. Nguyn triu kế nghip
Năm 1803, sau khi lên ngôi được mt năm, vua Gia Long đã cho tái lp cáđi Hoàng Sa, Bc Hi và đt vào trong cơ cu t chc chung ca cáđi Trường Đà, có chc năng khai thác và qun lý toàn b khu vc biĐông.
anh-3

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long cho tái lập đội Hoàng Sa trong Đại Nam thực lục chính biên, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội).
Sách Đi Nam thc lc chính biêdo Quc s quán triu Nguyn biên son cho biết: năm 1803 vua Gia Long ra lnh cho quan ch ph Qung Ngãly Cai cơ Võ Văn Phú làm Th ng ca bin Sa K, sai m dân ngoi tch lp làđi Hoàng Sa1; năm 1815 vua “sai bn Phm Quang nh thuc đi Hoàng Sa ra Hoàng Sa xem xét, đo đc thy trình2; năm 1816 vua “lnh cho thy quân và đi Hoàng Sa đi thuyn ra Hoàng Sa đ xem xét, đđc thy trình3; năm 1817 vua tiếp nhđđ đo Hoàng Sa do thuyn Ma Cao v và dâng lên, ban thưởng 20 lng bc cho h v vic này.4
anh-4

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long sai Phạm Quang Ảnh ra Hoàng Sa khảo sát và đo đạc thủy trình trong Đại Nam thực lục chính biên, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội).
anh-5

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long tiếp tục sai thủy quân ra khảo sát Hoàng Sa vào năm 1816 trong Đại Nam thực lục chính biên, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội).
Đc bit, vua Gia Long sai đi Hoàng Sa phi hp cùng thy quân ca triđình ra thăm dòđđc thy trình và cm c trên quđo Hoàng Sa vào năm 1816 được nhiu ngun tư liu phương Tâđương thi ghi nhn, coi đây là du mc quan trng xác nhn s chiếm hu chính thđi vi quđo Hoàng Sa và là biu tượng ca vic xác lp ch quyn ca Vit Nam đi vi quđo này. Đây là mt s chuyn biến quan trng v nhn thc ca vua Gia Long, t kế nghip tin nhân khai thác Hoàng Sa, Trường Sa mt cách t nhiên, tiếđến vic công khai vic chiếm hu Hoàng Sa, tđiu kin cho các triđi kế v thúđy mnh m vic xác lp, kim soát và thc thi ch quyđi vi quđo này và nhng vùng biđo khác ca Vit Nam.
anh-6

 
Tượng đài đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải ở trên đảo Lý Sơn.
2. Du mc 1816 trong tư liu phương Tây
Vic vua Gia Long chính thc tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa vào năm 1816, dù được ghi chép ngn gn trong s sách ca triu Nguyn, nhưng lđược người phương Tây coi là mt s kin trng đi và được phánh trong nhiu tư liu xut b phương Tây vàđu thế k 19 bng các ngôn ng: Pháp, Anh, Đc, Ý…
2.1. Nhân chng và bng chng
Hi ký Le mémoire sur la Cochinchine (tiếng Pháp) ca Jean-Baptiste Chaigneau, mt người Pháp là đi thn ca triđình Gia Long, xut b Paris (Pháp) năm 1820, có đon viết: Vương quc Cochinchine (tên người phương tây gi Vit Nam lúđómà v vua hin nay (vua Gia Long) tuyên xưng hoàng đế gm x Nam Hà theo đúng nghĩa ca nó, x Bc Hà, mt phn vương quc Cao Miên, mt vàđo có dân cư  không xa b bin và quđo Paracel (quđo Hoàng Sa) hp thành t nhng đo nh, bãi ngm và mđá không có ngườ. Ch đến năm 1816 đương kim hoàng đế mi chiếm hđược quđo này”.
Tp san Journal of an Embassy from the Governor-General of India to the Courts of Siam and Cochin China (tiếng Anh) do John Crawfurd biên son, xut bn ti London (Anh) năm 1830, có đon viết: Năm 1816, vua Cochin China đã chiếm mt quđo không có ngườ và him tr bao gm nhiđáđo nh, bãi cát gi là Paracels. Theo đó, nhà vua tuyên b quđo này thuc ch quyn nước này, mà hu như s không b tranh chp”.5
Journal of an embassy from the governor-general of India to the

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long tuyên bố chiếm hữu quần đảo Hoàng Sa vào năm 1816 trong tập sanJournal of an Embassy from the Governor-General of India to the Courts of Siam and Cochin China, do John Crawfurd biên soạn, xuất bản tại London năm 1830.
Sách Die Erdkunde von Asien (tiếng Đc) ca Carl Ritter, xut bn ti Berlin (Đc) năm 1834, đã miêu t cáđo thuc vương quc Cochinchina, trong đó có Paracels là “dãy đđá san hô đy nguy him, ni tiếng vì nhiu rùa và cá, n phíđông nam đo Hi Nam. Nhng đo nh đy cát và rong này vđược hoàng đế Cochinchina tuyên b ch quyn t năm 1816 và không gp bt k s phđi nào ca các nước lân bang”.6
Bài Note on the Geography of Cochin China (tiếng Anh) ca Jean Louis Taberd, Giám mc người Pháp bên cnh triđình Gia Long, in trên tp chí The Journal of the Asiatic Society of Bengal, xut bn ti Calcutta (Đ) năm 1837, có đon viết: Quđo Pracel hay Paracels là mt khu vc chng cht nhng hòđo nhđá ngm và bãi cát Nhng người dân x Cochinchina gi khu vđó là Cn Vàng Mc dù rng hình như loi quđo này ch có đc nhng tng đá ngm mà không có gì khác, và đ sâu ca bin ha hn nhng điu bt tin hơn là s thun li, nhưng vua Gia Long vn nghĩ rng ông đã tăng cường được quyn thng tr lãnh th ca mình bng s sáp nhp ti nghiđó. Vào năm 1816, nhà vua đã ti long trng cm lá c ca mình và đã chính thc gi ch quy các bãđá này, mà chc chn là s không có mt ai tìm cách tranh giành vông”.7
Journal of the Asiatic Society of Bengal

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long tuyên bố chiếm hữu quần đảo Hoàng Sa vào năm 1816 trong bài Note on the Geography of Cochin China của Giám mục Jean Louis Taberd, in trên tạp chí The Journal of the Asiatic Society of Bengal, xuất bản tại Calcutta năm 1837.
Sách Taschenbuch zur Verbreitung geographischer Kenntnisse (tiếng Đc) ca Johann Gottfried Sommer, xut bn ti Praha (Czech) năm 1839, có đon viết: Trong vùng bin(Nam) Trung Hoa, ch có cáđo sau thuc ch quyn Cochinchina là quan trng: Pulo-Condore (Côn Đo), Pulo-Canton hay là Col-lao-Ray (Cù lao Ré) và Tscham-col-lao hay là Col-lao-Tscham (Cù lao Chàm). Ngoài các đo này ra, năm 1816, vua Cochinchina đã chiếm hu bãđá san hô nguy him và không có người sinh sng, gm nhiu bãđá và cn cát có tên là ParaclesKhó ai có th phđi ch quyn ca Cochinchina v phđt mi chiếm ca vương quc này”.8
Traité élémentaire de géographie

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long tuyên bố chiếm hữu quần đảo Hoàng Sa vào năm 1816 trong sáchTaschenbuch zur Verbreitung geographischer Kenntnisse của Johann Gottfried Sommer, xuất bản tại Praha năm 1839.
Sách Del vario grado d’importanza degli stati odierni (tiếng Ý) ca Cristoforo Negri, xut bn ti Milano (Ý) năm 1841, ghi nhn: Vào năm 1816, vua ca vương quc Cocincina đã chiếm hu quđo Hoàng Sa”.9
Hi ký Voyage pittoresque en Asie et en Afrique (tiếng Pháp) ca J.B. Eyriès, xut bn ti Paris (Pháp) năm 1841, có đon viết: Có nhiđo tđế chế An Nam: ta lưý v phía nam  đông nam cđo Hi Nam có quđo Paracels, là mt chuđá ngm rt nguy him do các bãi cát và mđá  xung quanh. Các đo này không có ngườ, nhưng do vic khai tháđi mi và cá  đây rt nhiu, hoàng đế An Nam đã cho chiếm hu nó vào năm 1816 mà các lân bang không h có ý kiến gì”.10
Sách L’Univers: Histoire et description de tous les peuples (tiếng Pháp) do Jean Yanoski và Jules David biên son, xut bn ti Paris (Pháp) năm 1848, có đon viết: Chúng tôi nhn xét rng t 34 năm nay, quđo Paracels (người Annam gi là Cát Vàng) đã có người An Nam chiếđóng Chúng tôi không biết là h có thiết l đây mt cơ s hay không (có l là vi mđích đ bo v viđánh cá chng hn); nhưng chc chn là hoàng đế Annam đã thiết tha mun gn thêm cái hoa nh này vào vương min ca mình, vì nhà vua đã pháđoán v vđ t mình đi chiếm hu nó, và năm 1816 vua đã long trng cm tđây lá c ca Annam”.11
Voyage pittoresque en Asia et en Afrique

 
Đoạn viết về việc vua Gia Long tuyên bố chiếm hữu quần đảo Hoàng Sa vào năm 1816 trong sách L’Univers: Histoire et description de tous les peuples do Jean Yanoski và Jules David biên soạn, xuất bản tại Paris năm 1848.
– Sách L’univers. Histoire et description de tous les peuples. Japon, Indo-Chine, etc.(tiếng Pháp) ca Adolphe Dubois de Jancigny, xut bn ti Paris (Pháp) năm 1850, có đon viết: …T hơn 34 năm, quđo Paracel, (người Annam gi là Cát Vàng), là mt di đo quanh co vi nhiđo chìm và ni, qu là rđáng s cho các nhà hàng hi, đã do nhng người Annam chiếm gi. Chúng tôi không biết rng h có xây dng cơ s ca mình hay không, nhưng chc chn rng hoàng đế Annam đã quyếđnh gi nơi này cho triđi mình, vì rng chính ông đã thđược rng t mình phđếđy chiếm hu nó, và năm 1816 nhà vua đã trnh trng c đây lá c ca Annam”.12
anh-11

 
Bản đồ Partie de la Cochinchine trong bộ Atlas Universel do nhà địa lý học người Bỉ Philippe Vandermaelen biên soạn và xuất bản tại Bruxelles (Bỉ) năm 1827. Trên tờ bản đồ này có vẽ quần đảo Paracels và ghi chú đó là một phần thuộc về vương quốc Cochinchine thuộc đế chế An-nam.
2.2. Không h có tranh chp vi láng ging
Nhng trích dn trêđây t các tư liu ca phương Tâđương thi cho thy người phương Tâđánh giá cao vic vua Gia Long cho người ra Hoàng Sa cm c và tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa. S kin này chng minh vic kế tha hođng khai phá, chiếm hu t nhiên quđo Hoàng Sa mà nhiu thế h người Viđã thc thi liên tc trong hàng trăm năm trước, nay được vua Gia Long tuyên b chiếm hu chính thc. Điu quan trng là li tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa ca vua Gia Long, theo các tư liu phương Tây ghi nhn, đã không gây nên mt cuc tranh chp nào vi các nước láng ging đương thi.
Các tư liu phương Tây cũng ghi nhn rng mc dù quđo Hoàng Sa xa xôi, cách tr, chđng nhiu bt trc và nguy him hơn là ha hn nhng thun li nhưng vua Gia Long vn quyếđnh sáp nhp quđo này vào lãnh th Vit Nam nhđ tăng cường quyn thng tr (li ca Giám mc Jean Louis Taberd).
S sáp nhp nàđã th hin mtm nhìn chiến lược ca vua Gia Long đi vi mt quđo có v trí quan yếu trong chiến lược làm ch mt bin ca vua Gia Long, đng thđ phòng các nước láng ging dòm ngó và tranh chp vi Vit Nam v ch quyn trên quđo này.
S kin này cũng khng đnh các nhà nước phong kiến Vit Nam đã xác lp và thc thi ch quyn trên quđo Hoàng Sa mt cách liên tc và hòa bình t hàng trăm năm trước, thông qua các hođng do nhà nước t chc, do nhà vua trc tiếp ch đo. Vua Gia Long là ngườđã kế tha xut sc vai trò ch đo này và đã cng c vng chc ch quyn ca Vit Nam đi vi quđo Hoàng Sa mà các thế h tin nhâđã xác lp t trước.
3. Triu Nguyn thc thi ch quyn
anh-14

 
Thuyền chiến thời Nguyễn. Tranh vẽ của Nguyễn Thứ, họa sĩ cung đình thời Nguyễn.
S kin vua Gia Long tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa vào năm 1816 được ghi nhn trong sách Đi Nam thc lc bng mt dòng ngn gn: Gia Long năm th 17(1816)… [vua] lnh cho thy quân và đi Hoàng Sa đi thuyn ra Hoàng Sa đ xem xét, đđc thy trình”.13
3.1. Nhân chng đu tiên
Trong khi đó, nhiu tư liu do người phương Tây biên son và xut bn vàđu thế k 19 đã ghi nhn vic này như mt s tuyên b chiếm hu chính thc ca vua Gia Long, kèm theo đó là nhng miêu t v đa lý  t nhiên ca quđo Hoàng Sa, đim lược quá trình khai phá và chiếm hu ca người Viđi vi quđo này và bình lun v mđích sáp nhp Hoàng Sa vào lãnh th Vit Nam ca vua Gia Long. Thm chí có tư liu còn viết rng đích thân nhà vua đã đến cm c và long trng tuyên b ch quy quđo Hoàng Sa như các ghi chép ca Giám mc Jean Louis Taberd (1838), ca các tác gi Jean Yanoski và Jules David (1848), ca Adolphe Dubois de Jancigny (1850).
Đi chiếu vi các ngun s liu Vit Nam và căn c vào thc tế cai tr đt nước ca các vua triu Nguyn, có th xác quyết rng vua Gia Long không đích thâđi ra Hoàng Sa đ cm c và tuyên b ch quyn. Nhà vua ch sai c đi Hoàng Sa cùng vi thy quân ca triđình ra Hoàng Sa đ làm vic này, coi đó là mt hođng thường xuyên, tiếp ni vic khai chiếm Hoàng Sa và Trường Sa t các thi trướđ duy trì s chiếm hu ca người Viđi vi hai quđo này. Có l vì thế mà s sách ca triu Nguyn ghi chép s kin này khá khiêm tn. Tuy nhiên theo quan đim ca hc gii phương Tây thì s kin này có mý nghĩa to ln. Bi l, trong thi k này ch nghĩa tư bđang ráo riết chinh phc nhng vùng đt còn l phương Đông, sau khi đã hoàn tt quá trình chinh phc và thc dâ châu Phi và châu M. Vì thế h coi vic tuyên b chiếm hu lãnh th theo kiu thc phương Tây là nhng du mc quan trng đ xác lp s chiếm hu và ch quyđi vi nhng vùng đt mi khai phá.
Ghi chép đu tiên ca người phương Tây v tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa ca vua Gia Long vào năm 1816, là ca Jean-Baptiste Chaigneau trong cun hi ký Le mémoire sur la Cochinchine, viết vào khong trước năm 1820.
Jean-Baptiste Chaigneau (1769 – 1832) là sĩ quan hi quân người Pháđã phng s NguyÁnh t năm 1796 theo tiến c ca Giám mc Pigneau de Béhaine (Bá Đa Lc). Ông được NguyÁnh phong chĐúy hi quân và được giao ch huy chiếc tàu Long Phi trang b 32 khđi bác vi 300 thy th đoàn, và đã tham gia tt c các trn thy chiến vi quân Tây Sơn, trong đó, có trđánh lđánh bi lc lượng thy quân Tây Sơn ti vùng bin Quy Nhơn vào năm 1801. Sau khi NguyÁnh lên ngôi, Jean-Baptiste Chaigneau tr thành mt trong ba đi thn người Pháp trong triđình Gia Long, được giao ch huy nhng chiến hm thin chiến nht ca triu Nguyđương thi: Jean-Baptiste Chaigneau ch huy tàu Long Phi, Philippe Vannier (1762  ?) ch huy tàu Phng Phi và De Forçanz (?  1811) ch huy tàu Bng Phi. Jean-Baptiste Chaigneau tiếp tc phc v vua Gia Long cho đến tháng 11 năm 1819 thì mđưa gia đình tr v Pháp đ ngh phép 3 năm theo âđãi ca vua Gia Long, sau đó thì tr li Nam K làm Lãnh s Phá Sài Gòn theo lnh vua Louis XVIII vào năm 1821.14
Như vy, Jean-Baptiste Chaigneau đã  bên cnh vua Gia Long trong giai đon cui ca công cuc phc quc (cui thế k 18) cho đến nhng năm cui ca triu Gia Long. Vì thếông là chng nhân trong s kin vua Gia Long sai c binh thuyn và đi Hoàng Sa đi ra quđo Hoàng Sa đ xem xét, đđc thy trình” vào năm 1816. Vi tm nhìn ca mt sĩ quan hi quân thin chiến, đã tng là tình nguyn quân trên các tàu chiến ca Hi quân hoàng gia Pháp t năm 12 tui.15
Jean-Baptiste Chaigneau đã chinh chiế các vùng biĐ, Macao và biĐông, khai chiếm nhiu vùng đt m phương Đông đ phc v lích ca nước Pháp, trước khi tr thành cn thn ca vua Gia Long. Có l vì thế mà ông hiđược giá tr và ý nghĩa ca vic vua Gia Long sai người ra Hoàng Sa cm c và long trng tuyên b chiếm hu Hoàng Sa vào năm 1816. Ông coi đây là s tuyên b ch quyn chính thđi vi quđo Hoàng Sa ca vương triu Nguyn và đã ghi chép s kin này trong cun hi ký Le mémoire sur la Cochinchine, xut b Paris năm 1820. Có l đây là ngun s liđu tiên ca phương Tâđ cp s kin vua Gia Long tuyên b chiếm hu Hoàng Sa vào năm 1816, to nim cm hng và cơ s d liu cho nhng ghi nhn s kin này ca hc gii phương Tây sau này.
3.2. Nhng hođng thc thi ch quyn
T tuyên b chiếm hu quđo Hoàng Sa ca vua Gia Long vào năm 1816, hođng thc thi ch quyn trên quđo Hoàng Sa và quđo Trường Sa được tiến hành liên tc và triđ hơn dưới triu Minh Mng (1820  1841): năm 1833, vua Minh Mng phái người ra Hoàng Sa dng miếu, lp bia và trng cây (Đi Nam thc lc chính biên, đ nh k, quyn 104, t 18b-19a). Năm 1834, vua Minh Mng sai Giám thành v đi trưởng Trương Phúc Sĩ cùng hơn 20 thy quâđi ra Hoàng Sa v bđ (Đi Nam thc lc chính biên, đ nh k, quyn 122, t 23a). Năm 1835, vua Minh Mng sai Cai đi thy quân Phm Văn Nguyêđem lính và th  Giám thành v cùng phu thuyn hai tnh Qung Ngãi và Bình Đnh ch vt liu ra Hoàng Sa dng miếu, lp bia đá và xây bình phong trước miếu.16
anh-12

 
Đoạn viết về việc vua Minh Mạng chuẩn tấu của bộ Công, sai Thủy quân suất đội Phạm Hữu Nhật đem binh thuyền ra Hoàng Sa vẽ bản đồ và cắm mốc chủ quyền vào năm 1836 trong Đại Nam thực lục chính biên.
Đc bit, năm 1836, vua Minh Mng sai Chánh đi trưởng thy quân Phm Hu Nhđưa binh thuyn ra Hoàng Sa đđc, v bđ cáđo, hòn, bãi cát thuc quđo này. Khi ra đđ Hoàng Sa, Phm Hu Nhđã mang theo 10 cc g, trên cc có khc dòng ch Hán (Vit dch): Năm Minh Mng th 17, Bính Thân, Chánh đi trưởng thy quânsuđi Phm Hu Nht, vâng mnh đi Hoàng Sa trông nom đđc, đếđây khc lưu ch này” (Đi Nam thc lc chính biên, đ nh k, quyn 165, t 24b-25a). Đây là hình thc cm mc ch quyn trên quđo Hoàng Sa do Phm Hu Nht thc hin theo lnh ca vua Minh Mng. Nhng chuyếđi ra Hoàng Sa đđc, lp bđ t năm 1834 đến năm 1836 ca Thy quân, Giám thành v và phu thuyn trong đi Hoàng Sa đã cung cp thông tin, d liu đ triđình Minh Mng hoàn thành bđ chính thc ca nướĐi Nam vào năm 1838. Đó là Đi Nam nht thng toàđ, bđ hành chính đu tiên ca nước ta có s phân biHoàng Sa vVn Lý Trường Sa.
anh-13

 
Mộc bản triều Nguyễn (tại Trung tâm lưu trữ quốc gia IV) khắc in sách Đại Nam thực lục chính biên về việc vua Minh Mạng chuẩn tấu của bộ Công, sai Thủy quân suất đội Phạm Hữu Nhật đem binh thuyền ra Hoàng Sa vẽ bản đồ và cắm mốc chủ quyền vào năm 1836.
Các đi Hoàng Sa, Bc Hi hođng mnh và hiu qu dưới thi Gia Long cho đếđu thp k 20 ca thế k 19 thì được tích hp vàđi Thy quân ca triu Nguyn. Nhng hùng binh Hoàng Sa  Bc Hi nay đã tr thành thy quân trong quâđi chính quy ca triđình, tham gia vào hođng thc thi và bo v ch quyn biđo Vit Nam dưới thi Nguyn.
V mt pháp l<